Tôi vừa kiểm tra số liệu từ DeepDAO: trong số 100 DAO hàng đầu, 73 DAO không có bất kỳ đề xuất nào trong 90 ngày qua. Không phải họ đang suy nghĩ chiến lược dài hạn. Họ đang chết.
Bạn có thể nghĩ rằng DAO là tương lai của tổ chức phi tập trung, là cách mạng trong quản trị. Nhưng thực tế, đa số DAO đang thất bại vì một lý do đơn giản: họ sao chép cấu trúc quản trị của doanh nghiệp tập trung rồi bỏ lên blockchain, quên mất rằng cộng đồng không phải nhân viên, và token không phải cổ phiếu.
Năm 2021, tôi được mời làm kiến trúc sư quản trị cho ArtDAO – một cộng đồng sở hữu bộ sưu tập CryptoPunks. Họ là một trong số ít DAO sống sót qua thị trường gấu 2022-2023. Họ còn phát triển. Hôm nay, tôi sẽ chia sẻ tại sao đa số DAO thất bại, và bài học từ ArtDAO có thể cứu DAO của bạn.
Context: Cuộc khủng hoảng quản trị DAO
Khi tôi đầu tư vào Aragon vào năm 2017, tôi tin vào lời hứa: DAO sẽ thay thế các tập đoàn. Nhưng sau 6 tháng phân tích cấu trúc vote dựa trên số dư token, tôi phát hiện 3 điểm yếu chết người: (1) cử tri trọng tài (whale) kiểm soát mọi quyết định, (2) cử tri không có động lực tham gia nếu lợi ích cá nhân quá nhỏ, (3) đề xuất phức tạp bị bỏ qua vì chi phí nhận thức cao. Báo cáo 20 trang của tôi đã dẫn đến cải tiến smart contract v2, nhưng vấn đề cốt lõi vẫn còn.
Đến giữa năm 2022, thị trường gấu bắt đầu. Hàng loạt DAO mất thanh khoản, giá token giảm 90%, và cộng đồng tan rã. Lỗi không nằm ở thị trường. Lỗi nằm ở thiết kế quản trị. Họ đặt cược vào sự tăng giá token để thúc đẩy sự tham gia, nhưng khi giá giảm, động lực biến mất.
Core: Thiết kế quản trị lấy cộng đồng làm trung tâm – framework ArtDAO
Khi ArtDAO gọi tôi vào tháng 6/2021, họ có 200 thành viên, nắm giữ 10 CryptoPunks. Mục tiêu của họ không phải là kiếm lợi nhuận tối đa, mà là xây dựng một bộ sưu tập nghệ thuật phi tập trung. Họ hiểu rằng quyền sở hữu cộng đồng quan trọng hơn giá trị đầu cơ. Điều này thay đổi mọi thứ.
Tôi thiết kế một hệ thống vote kết hợp weighted voting dựa trên hai yếu tố: số lượng NFT nắm giữ và thời gian nắm giữ. Điểm weight giảm dần sau 6 tháng nếu không có hoạt động, và tăng lên nếu thành viên tham gia vote thường xuyên. Cơ chế này ngăn chặn tình trạng whale dump token rồi chi phối DAO.
Nhưng điểm quan trọng nhất không nằm ở công thức weight. Điểm quan trọng là cách họ xử lý kho bạc. Thay vì giữ tất cả ETH trong hợp đồng thông minh, họ tạo ra nhiều quỹ nhỏ với mục đích cụ thể: quỹ phát triển, quỹ sự kiện, quỹ khẩn cấp. Mỗi quỹ có giới hạn chi tiêu tối đa, và chỉ có thể được kích hoạt thông qua quy trình đồng thuận nhiều bước. Điều này giảm rủi ro mất tiền do hack hay quyết định tồi, đồng thời tạo ra sự minh bạch tuyệt đối.
Kết quả: đến tháng 6/2022, 30% thành viên tích cực tham gia biểu quyết – tỉ lệ cao gấp 5 lần trung bình ngành. ArtDAO trở thành một trong những DAO nghệ thuật có tỷ lệ tham gia cao nhất, được Coindesk đưa tin. Khi thị trường gấu ập đến, giá NFT giảm 70%, nhưng cộng đồng không tan rã. Họ tổ chức các buổi thảo luận về tương lai, điều chỉnh chiến lược, thậm chí mua thêm một số NFT giá thấp.
Hãy so sánh với những DAO thất bại. Phần lớn đều có chung khuôn mẫu: phát hành token với kế hoạch phân bổ cho cộng đồng (thường là 'retroactive airdrop'), tạo ra pool thanh khoản, rồi hy vọng mọi người tự tổ chức. Khi giá token giảm, những người nhận airdrop bán tháo, cộng đồng mất động lực, và DAO chết. Đây không phải là thất bại của thị trường, mà là thất bại của thiết kế khuyến khích.
Contrarian: Tại sao 'một token, một phiếu bầu' là sai lầm
Nguyên tắc bình đẳng '1 token = 1 vote' nghe có vẻ dân chủ, nhưng thực tế nó tạo ra chế độ đầu sỏ. Những người nắm nhiều token nhất kiểm soát mọi quyết định, và họ thường có lợi ích khác với cộng đồng. Trong nhiều DAO, whale là các quỹ đầu tư mạo hiểm, họ muốn thanh khoản và lợi nhuận nhanh, không phải sự phát triển lâu dài.
Một góc nhìn phản trực giác: không nên dùng token để bỏ phiếu. Thay vào đó, hãy dùng token để thể hiện cam kết, và dùng một cơ chế riêng (ví dụ: biểu quyết dựa trên danh tiếng hoặc đóng góp) để đưa ra quyết định. Điều này nghe có vẻ tập trung, nhưng thực tế nó bảo vệ cộng đồng khỏi sự thao túng của vốn lớn.
ArtDAO kết hợp cả hai: token cần thiết để tham gia vote, nhưng trọng số được điều chỉnh theo thời gian. Nếu bạn mua token ngay trước vote, trọng số của bạn gần như bằng 0. Chỉ những người nắm giữ lâu dài mới có ảnh hưởng thực sự. Điều này khuyến khích hành vi 'HODL' và trung thành.
Takeaway: Bài học cho DAO trong thị trường gấu
Thị trường gấu là phép thử cuối cùng cho bất kỳ DAO nào. Nếu DAO của bạn chỉ tồn tại dựa trên hy vọng tăng giá, nó sẽ chết. Nếu DAO của bạn xây dựng trên giá trị cốt lõi của cộng đồng – sự tin tưởng, minh bạch, mục đích chung – nó có thể sống sót và phát triển.
Từ kinh nghiệm thiết kế quản trị cho ArtDAO và phân tích hàng trăm DAO khác, tôi đưa ra ba nguyên tắc sống còn:
- Đừng để quyền lực tập trung vào whale. Thiết kế cơ chế trọng số theo thời gian, yêu cầu tối thiểu nắm giữ, hoặc tách biệt quyền biểu quyết khỏi sức mạnh kinh tế.
- Phân tán kho bạc. Đừng để tất cả tiền trong một hợp đồng. Tạo nhiều quỹ với mục đích rõ ràng, giới hạn chi tiêu, và nhiều lớp đồng thuận.
- Xây dựng văn hóa tham gia, không chỉ vote. Tổ chức các cuộc hội thảo, workshop ngoài chuỗi. Kết nối cộng đồng thông qua các sự kiện xã hội. ArtDAO có câu lạc bộ Discord hàng tuần bàn về nghệ thuật, không chỉ về quản trị.
Khi tôi viết cuốn sách 'DAO Governance: From Philosophy to Practice' vào năm 2023, tôi kết luận rằng DAO không phải là giải pháp công nghệ, mà là giải pháp xã hội. Thành công hay thất bại phụ thuộc vào việc bạn xây dựng cộng đồng như thế nào. Trong thị trường gấu, khi mọi thứ đều giảm, cộng đồng vững mạnh là tài sản duy nhất còn sót lại.
Bạn đang xây dựng DAO của mình? Hãy hỏi: liệu cộng đồng có tồn tại nếu token về 0? Nếu câu trả lời là không, bạn đã thất bại từ thiết kế.