Tuần trước, tôi nhận được tin từ một người bạn trong ngành: Digital Chamber – tổ chức vận động hành lang cho blockchain tại Mỹ – đã đệ đơn kiện bang Illinois về luật thuế tài sản kỹ thuật số sắp có hiệu lực vào năm 2027. Ngay lập tức, tôi nhớ lại cảm giác hồi hộp khi lần đầu đọc whitepaper Ethereum năm 2017, khi mà triết lý phi tập trung còn là một ngọn lửa nhỏ giữa sa mạc tài chính. Bây giờ, ngọn lửa ấy đang bị thử thách bởi những cơn gió từ hành lang chính trị.
Mùa hè DeFi 2020: Khi triết lý gặp gỡ thanh khoản – câu nói ấy vẫn vang vọng trong tôi mỗi khi nhìn thấy một giao thức nào đó bị siết chặt bởi quy định. Illinois không phải là bang đầu tiên, nhưng đây là lần đầu tiên một vụ kiện được đưa ra trước khi luật có hiệu lực, cho thấy cuộc chiến đã bước vào giai đoạn mới. Vậy đằng sau vụ kiện này là gì? Và nó ảnh hưởng thế nào đến những người tin vào một thế giới không cần trung gian?
Bối cảnh: Illinois muốn áp thuế đối với các giao dịch tài sản kỹ thuật số, bao gồm cả việc khai thác, giao dịch và nắm giữ. Digital Chamber – đại diện cho nhiều công ty tiền điện tử lớn – cho rằng luật này vi phạm quyền thương mại liên bang và gây ra gánh nặng không cần thiết cho ngành. Họ muốn ngăn chặn nó trước năm 2027. Đây không chỉ là một vấn đề pháp lý, mà còn là cuộc đối đầu giữa tầm nhìn về một nền tài chính mở và mong muốn kiểm soát của chính phủ.
Cốt lõi của vấn đề nằm ở bản chất của blockchain: phi tập trung. Khi bạn áp thuế lên một giao thức không biên giới, bạn đang cố gắng đóng khung một thứ vốn dĩ không thể đóng khung. Illinois có thể thu thuế từ các sàn giao dịch tập trung, nhưng với DeFi, nơi không có trung gian, việc thu thuế gần như bất khả thi trừ khi buộc các validator hoặc pool thanh khoản phải khai báo. Điều này dẫn đến một nghịch lý: thuế càng cao, người dùng càng chuyển sang các giao thức phi tập trung, làm suy yếu chính mục tiêu của nhà nước.
Công nghệ là chất xúc tác, cộng đồng là ngọn lửa – tôi từng viết như vậy trong một bài phân tích về DeFi Summer. Vụ kiện này chính là lúc chất xúc tác bị thử thách. Từ kinh nghiệm tổ chức các buổi gặp mặt Ethereum Manila năm 2017, tôi hiểu rằng cộng đồng có thể duy trì ngọn lửa ngay cả khi bị đàn áp. Nhưng ngọn lửa ấy cần oxy – sự tự do về tài chính và quyền tự quản. Nếu Illinois thắng, nó sẽ tạo ra tiền lệ cho các bang khác, biến mỗi giao dịch thành một khoản nợ thuế, giết chết tinh thần tự do mà Satoshi từng mơ ước.
Tuy nhiên, tôi cũng nhìn thấy một góc nhìn phản trực giác: thuế có thể là cơ hội để blockchain trưởng thành. Trong đợt sụp đổ thị trường năm 2022, tôi đã chứng kiến nhiều dự án sụp đổ vì thiếu tính bền vững. Một khuôn khổ thuế rõ ràng có thể loại bỏ những kẻ xấu, buộc các dự án phải minh bạch hơn. Nhưng cái giá phải trả là sự kiểm soát từ trung tâm – điều mà những người như tôi, những người đã dành gần một thập kỷ để xây dựng cộng đồng phi tập trung, không thể chấp nhận. Sự hy sinh này có quá lớn không?
Trong một buổi thảo luận gần đây với nhóm Manila AI+Web3, một thành viên trẻ hỏi tôi: “Nếu thuế là không thể tránh, chúng ta nên làm gì?” Tôi trả lời: “Hãy xây dựng những giao thức không thể bị kiểm soát, nhưng vẫn tôn trọng pháp luật ở mức tối thiểu. Đó là con đường hẹp giữa lý tưởng và thực tế.” Vụ kiện của Digital Chamber là một bước đi chiến lược, nhưng nó không giải quyết được vấn đề gốc rễ: làm sao để hài hòa giữa khát vọng tự do và nhu cầu quản lý của nhà nước? Có lẽ câu trả lời nằm ở việc tạo ra các cơ chế thuế tự động thông qua hợp đồng thông minh – một ý tưởng mà tôi đã ấp ủ từ năm 2021, khi tổ chức triển lãm NFT “Bayanihan Digital” về bản sắc văn hóa Philippines.
Takeaway: Đừng để vụ kiện này làm bạn mất niềm tin. Blockchain không chỉ là công nghệ, nó là một phong trào văn hóa. Vụ kiện Illinois là một trận chiến, nhưng cuộc chiến thực sự là giành lại ý nghĩa của sự phi tập trung. Liệu chúng ta có đủ dũng cảm để bảo vệ ngọn lửa ấy, hay để nó bị dập tắt bởi những trang giấy thuế?
Bài viết này dành cho những ai vẫn còn tin rằng công nghệ có thể thay đổi xã hội. Tôi viết nó từ Manila, dưới ánh đèn vàng của căn phòng làm việc, với một ly cà phê đắng – giống như hành trình của chúng ta.