Ngày 28/7, một sự kiện tưởng chừng như mang lại "lối thoát" cho các chủ nợ của Celsius Network đã diễn ra: cổ phiếu IOND của Ionic Digital, công ty khai thác Bitcoin kế thừa tài sản từ Celsius, chính thức giao dịch trên Nasdaq. Phiên đầu tiên khép lại ở mức 62,90 USD, với khối lượng 1,58 triệu cổ phiếu. Những con số ấy dễ khiến người ta nghĩ rằng cánh cửa thanh khoản đã mở rộng. Nhưng thực tế, với hàng chục nghìn chủ nợ đang nắm giữ cổ phiếu, con đường đến với tiền mặt vẫn còn nhiều chông gai.
Bối cảnh của câu chuyện này bắt đầu từ sự sụp đổ của Celsius Network vào năm 2022, một trong những vụ phá sản lớn nhất trong lịch sử tiền mã hóa. Đến tháng 1/2024, tài sản khai thác Bitcoin của Celsius được chuyển giao cho Ionic Digital. Điều đặc biệt: Ionic không trả tiền mặt cho khối tài sản này. Thay vào đó, công ty phát hành 37 triệu cổ phiếu Class A cho các chủ nợ đã được phê duyệt của Celsius Network và các bên liên quan. Đây là một phần trong kế hoạch tái tổ chức, biến khoản nợ thành cổ phần trong một công ty khai thác mới.
Tuy nhiên, việc lên sàn Nasdaq không đồng nghĩa với việc cổ phiếu có thể bán ngay lập tức. Ionic Digital niêm yết theo hình thức direct listing – niêm yết trực tiếp. Khác với IPO, công ty không bán cổ phiếu mới và không thu được khoản tiền nào khi các cổ đông hiện hữu bán cổ phiếu. Sàn giao dịch chỉ đơn thuần là nơi để cổ phiếu được mua bán và xác lập giá trị thị trường.
Niêm yết trực tiếp tạo ra một thị trường, nhưng không tạo ra nghĩa vụ thanh khoản cho tất cả mọi người. Với 37 triệu cổ phiếu phát hành cho chủ nợ, có nhiều rào cản kỹ thuật và pháp lý khiến việc chuyển hóa thành tiền mặt không hề đơn giản.
Rào cản đầu tiên nằm ở nơi lưu ký. Theo hồ sơ công bố, nhiều cổ phiếu của các chủ nợ vẫn nằm trên sổ sách của Odyssey Transfer and Trust Company. Muốn bán, người nắm giữ phải chuyển cổ phiếu vào tài khoản môi giới, thông qua hệ thống DTC (Depository Trust Company) và hỗ trợ Direct Registration System. Quá trình này thường mất từ một đến hai ngày làm việc – một quãng thời gian không dài, nhưng đủ để tạo ra sự khác biệt giữa "có thể bán" và "bán được ngay".
Bên cạnh đó là các hạn chế theo luật chứng khoán. Bản cáo bạch của Ionic Digital nêu rõ, một số người nắm giữ cổ phiếu có thể bị coi là "underwriters" theo quy định của Đạo luật Chứng khoán, dẫn đến các giới hạn chuyển nhượng. Ngoài ra, công ty còn có một đợt phát hành riêng lẻ 10,8 triệu cổ phiếu vào tháng 6/2026, không liên quan đến 37 triệu cổ phiếu trong kế hoạch phá sản. Các nhà đầu tư trong đợt này thường không được chuyển nhượng cổ phiếu dưới 70 USD trong vòng sáu tháng sau khi niêm yết. Đây là một cơ chế khóa thanh khoản có chủ đích.
Điều phản trực giác ở đây là gì? Việc lên sàn thường được coi là một "exit event", một sự kiện để các nhà đầu tư rút vốn. Nhưng với cổ phiếu đến từ kế hoạch phá sản, sự kiện này chỉ là bước khởi đầu của một quá trình nhiều tầng. Trong quá trình theo dõi các thương vụ tái cấu trúc nợ trong lĩnh vực tiền mã hóa, tôi nhận thấy một nghịch lý: thị trường có thể mở, giá có thể niêm yết, nhưng dòng tiền vẫn chờ đợi cấu trúc pháp lý được tháo gỡ từng mắt xích.
Giá tham chiếu 53 USD mà Nasdaq công bố cũng dễ gây hiểu lầm. Đó chỉ là mức giá tham chiếu cho phiên đấu giá, không phải giá phát hành hay giá giao dịch cuối cùng. Giá mở cửa được quyết định bởi lệnh mua và bán trong phiên đấu giá. IOND khép phiên đầu tiên ở 62,90 USD, phản ánh sự kỳ vọng nhất định của thị trường đối với câu chuyện khai thác Bitcoin hậu phá sản.
Vậy câu hỏi lớn đặt ra cho các chủ nợ: với hơn 82.000 cổ đông đứng tên trước khi niêm yết, liệu họ sẽ kiên nhẫn nắm giữ cổ phiếu, hay đổ xô bán khi các hạn chế được dỡ bỏ? Lịch sử các vụ phá sản tiền mã hóa cho thấy, niêm yết không phải là đích đến, mà chỉ là điểm khởi đầu của một cuộc chơi niềm tin mới. Và lần này, những người nắm giữ cổ phiếu từ nợ sẽ phải tự quyết định: nắm giữ hay rút lui, và quan trọng hơn, họ có thực sự kiểm soát được thời điểm của mình hay không.