Khi DeepMind thất trận: Google, cuộc di cư của những bộ não và khoảng trống cho AI phi tập trung

Tuần trước, tôi nhận được một tin nhắn từ một người bạn đang làm nghiên cứu tại DeepMind. Anh ấy không nói nhiều, chỉ gửi một link đến báo cáo của SemiAnalysis kèm dòng chữ: "Cuối cùng thì câu chuyện cũng đã đến hồi kết." Tôi mở ra, đọc, và im lặng một lúc lâu. Bản báo cáo không khoan nhượng: Google DeepMind không còn là một phòng thí nghiệm AI tiên phong. Xác suất quay lại SOTA được chính họ đặt bằng số không. Không phải vì thiếu tiền, cũng không phải vì thiếu tài năng. Mà vì cả hai đều đang chảy máu. Jeff Dean, Sanjay Ghemawat, Quoc Le, Oriol Vinyals — bốn cái tên từng là trụ cột của khoa học máy tính hiện đại — vừa đồng loạt rời đi để thành lập công ty riêng. Noam Shazeer, đồng lãnh đạo dự án Gemini, đã đầu quân cho OpenAI từ trước đó. John Jumper, chủ nhân giải Nobel Hóa học 2024, chọn gia nhập Anthropic. Còn về sức mạnh tính toán? SemiAnalysis ước tính, từ quý III/2026 đến hết 2027, hơn 20% số chip TPU của Google sẽ được bán trực tiếp cho Anthropic. Nói cách khác, Google đang bán vũ khí cho đối thủ của chính mình. Nhìn vào sự kiện này, tôi không khỏi nhớ đến năm 2017 — khi tôi 33 tuổi, đầu tư 12.000 USD vào một dự án ICO đầy hứa hẹn về DAO. Whitepaper ấy đẹp như một bản tuyên ngôn về phi tập trung. Sáu tháng sau, token mất 90% giá trị. Tôi đã học được rằng một câu chuyện hay không bao giờ đủ để cứu một tổ chức đang mất gốc. Câu chuyện của Google cũng vậy. Họ có thể vẫn kiếm ra tiền. Họ có thể vẫn là một trong những công ty quyền lực nhất hành tinh. Nhưng dòng sông trí tuệ nhân tạo — thứ tôi đã quan sát suốt 26 năm qua — đang đổi dòng. Câu chuyện nào đang chảy máu, và ai đang đứng bên bờ vực? Để trả lời, chúng ta cần nhìn lại cách Google xây dựng đế chế AI của mình. DeepMind từng là một canh bạc nghẹt thở. Năm 2014, Google chi hơn 500 triệu USD mua lại một công ty AI nhỏ ở London với số nhân viên chưa đầy 100 người. Lúc đó, người ta nghĩ Google điên. Đến năm 2016, AlphaGo đánh bại Lee Sedol, cả thế giới đứng ngồi không yên. DeepMind trở thành biểu tượng của trí tuệ nhân tạo tối thượng. Và Google — với nguồn tài nguyên tính toán khổng lồ, với văn hóa nghiên cứu cởi mở, với những bộ não xuất sắc nhất hành tinh — được coi là nơi duy nhất có thể dẫn dắt nhân loại tiến vào kỷ nguyên mới. Nhưng chu kỳ cảm xúc của thị trường không bao giờ đi theo một đường thẳng. Nó giống như một vòng xoáy: khi đạt đến đỉnh cao, lực ly tâm bắt đầu kéo mọi thứ ra xa khỏi trung tâm. Với Google, đỉnh cao đó có lẽ là năm 2022. Bất chấp sự hợp nhất giữa Brain và DeepMind — một nỗ lực đầy tham vọng nhằm tạo ra một siêu bộ não AI duy nhất — các chuyên gia hàng đầu bắt đầu rời bỏ. Họ không rời vì thiếu lòng tin vào bản thân. Họ rời vì họ nhận ra rằng, tổ chức này không còn là nơi dành cho những cuộc đua khắc nghiệt nhất. Bên trong một cỗ máy khổng lồ như Google, văn hóa đề cao sự chắc chắn và quản trị rủi ro. Còn những nhà khoa học vĩ đại như Jeff Dean, họ sinh ra là để chạy trên những toa tàu chỉ có một lối đi: thử nghiệm những điều không tưởng. SemiAnalysis không dừng lại ở việc mô tả. Họ đưa ra một so sánh cay đắng: Google của hôm nay giống IBM và Intel của hai thập kỷ trước. Kỹ thuật vẫn mạnh. Tiền vẫn kiếm ra. Nhưng trái tim của cuộc chơi — thứ đòi hỏi sự chấp nhận thất bại, sự liều lĩnh có tính toán — không còn nằm ở đó nữa. Tôi từng viết trong cuốn sách "Narrative Death & Rebirth" rằng: một cỗ máy kể chuyện sẽ chết không phải khi nó hết tiền, mà khi nó hết khả năng kể những câu chuyện mới. Google đang bước vào giai đoạn đó. Hãy nhìn vào cách họ bán TPU cho Anthropic. 20% sản lượng chip từ quý III/2026 đến quý IV/2027. Đó không phải là một quyết định kinh doanh đơn thuần. Đó là một sự thừa nhận: họ không thể tự mình dùng hết, hoặc không đủ can đảm để đầu tư toàn bộ vào công cuộc chạy đua SOTA. Ở đây, có một điểm tương đồng sâu sắc với một bối cảnh khác mà tôi đã quan sát suốt 5 năm qua: hệ sinh thái blockchain. Cụ thể là câu chuyện về Layer2 trên Ethereum. Từ năm 2021 đến nay, hàng chục giải pháp Layer2 mọc lên như nấm. Mỗi cái đều có câu chuyện riêng, có đội ngũ riêng, có đồng token riêng. Nhưng lượng người dùng cơ bản thì... gần như giống hệt nhau. Đó không phải là scaling. Đó là sự cắt nhỏ thanh khoản vốn đã khan hiếm. Google cũng vậy. Họ đang cắt nhỏ sức mạnh tính toán và nhân tài của mình cho các đối thủ, rồi tự thuyết phục rằng đó là chiến lược tối ưu nguồn lực. Nhưng sự thật thì tàn nhẫn hơn. Khi một thực thể trung tâm bắt đầu phân phối lại nguồn lực của mình cho các bên ngoài, nó đang tự đánh mất vị thế người dẫn chuyện. Trong ngôn ngữ của tôi, một narrative thống trị chỉ tồn tại khi trung tâm đó còn giữ được quyền kiểm soát câu chuyện. Google mất kiểm soát về mặt tường minh khi những bộ não của nó bắt đầu viết nên những chương khác ở những nơi khác. Liệu gã khổng lồ này có thể xoay chuyển tình thế? Nếu nhìn vào chu kỳ lịch sử của các công ty công nghệ lớn, câu trả lời thường là không — ít nhất là ở vị thế tiên phong. IBM vẫn tồn tại, vẫn có lợi nhuận, nhưng không ai nghĩ IBM sẽ làm nên cuộc cách mạng tiếp theo. Intel vẫn sản xuất chip, nhưng Apple đã bỏ họ để dùng chip tự thiết kế. Google của năm 2030 có thể vẫn là một trong những công ty giá trị nhất thế giới, với Gmail, với Search, với Android, với YouTube. Nhưng điều đó không có nghĩa họ sẽ dẫn dắt AI. Bản chất của sự dịch chuyển lòng tin nằm ở đây: các nhà khoa học rời đi không phải vì họ ghét Google. Họ rời đi vì họ nhìn thấy một cánh cửa khác — một nơi mà họ có thể chạy nhanh hơn, thất bại công khai hơn, và học được nhiều hơn từ những vấp ngã. Họ gia nhập OpenAI, Anthropic, hoặc tự đứng ra thành lập công ty riêng. Hàng loạt nhà nghiên cứu cấp cao khác — những người mà SemiAnalysis không nêu tên — có thể cũng đang chuẩn bị hành lý. Và khi những bộ não rời đi, những cỗ máy cũng bắt đầu rời đi. TPU được bán cho đối thủ. Sức mạnh tính toán trở thành một loại tiền tệ mới, và Google đang chuyển giao nó một cách có hệ thống. Điều này gợi cho tôi nhớ đến một khái niệm trong DeFi: độ trễ của oracle feed — gót chân Achilles của hệ thống tài chính phi tập trung. Chainlink đã xây dựng một mạng lưới oracle phi tập trung, nhưng bên dưới, vẫn có những node nút thắt. Sự tập trung nằm ngay trong những lớp được gọi là phi tập trung. Google từng là một "oracle" của AI — một nguồn sự thật tập trung. Nhưng khi nguồn cung cấp dữ liệu (nhân tài, sức mạnh tính toán) phản hồi chậm trễ, hệ thống bắt đầu nứt vỡ. Những ai nắm giữ chìa khóa sẽ rời đi trước. Nhưng câu chuyện phản trực giác ở đây là gì? Đó là: sự suy yếu của Google DeepMind có thể là một tin tốt cho một hệ sinh thái mà tôi đã đầu tư 25.000 USD vào năm 2025 — AI phi tập trung. Fetch.ai, Render Network, Bittensor — những dự án tôi từng phân tích không phải vì chúng đang hot, mà vì chúng đang giải quyết chính xác vấn đề mà Google đang gặp phải: sự tập trung hóa quyền lực tính toán và quyền kiểm soát nghiên cứu. Khi Google rút lui khỏi vị trí trung tâm, một khoảng trống được mở ra. Và những câu chuyện phi tập trung có thể lấp đầy. Hãy nghĩ về điều này: Trong một thế giới nơi DeepMind không còn là đỉnh cao, những mô hình AI do cộng đồng đào tạo trên hàng ngàn GPU phân tán khắp thế giới sẽ có cơ hội để nói: "Tôi đến từ nhiều nơi, tôi không thuộc về ai." Đó là một câu chuyện hoàn toàn mới. Và ai là người đang thiếu khả năng kể câu chuyện đó? Chính là Google. Sự di cư của Jeff Dean và các cộng sự có thể được đọc như một dấu chấm hết. Nhưng tôi chọn cách đọc khác. Đó là một tín hiệu của sự phân tán quyền lực diễn ra ngay tại đỉnh cao của thế giới công nghệ. Trong 26 năm quan sát của mình, tôi chưa bao giờ thấy một thời điểm nào mà sự tập trung hóa bị lung lay mạnh mẽ như bây giờ. Google từng là đấng tối cao. Nhưng giờ, OpenAI, Anthropic, và cả những phòng thí nghiệm nhỏ hơn đang trở thành những trung tâm mới. Sự dịch chuyển lòng tin không bao giờ là tuyến tính. Nó giống như một dòng sông đổi dòng. Có thể mất nhiều năm để thấy rõ con sông mới, nhưng khi nước đã chảy, không gì ngăn được nó. Tôi vẫn còn nhớ cảm giác vào năm 2021 khi NFT bùng nổ. Tôi tin nghệ thuật số sẽ thay đổi xã hội, tôi đầu tư 8 ETH vào 5 bộ sưu tập, tổ chức ba buổi triển lãm trực tuyến. Rồi thị trường sụp đổ, tôi mất 6 ETH và cảm thấy mình đã quá ngây thơ. Nhưng điều tôi học được không phải là "đừng tin vào câu chuyện". Mà là: hãy phân biệt câu chuyện thực sự và câu chuyện quảng cáo. DeepMind từng là một câu chuyện thực sự. Nó đã tạo ra những bước nhảy vọt cho nhân loại. Nhưng giờ đây, câu chuyện của nó đang chuyển thành một di sản. Và di sản — ngay cả khi vĩ đại — cũng không bao giờ là một chỉ dẫn về tương lai. Trong bối cảnh thị trường crypto đang giảm, nhiều nhà đầu tư tìm đến những "nơi trú ẩn" như Bitcoin. Nhưng có một loại hàng hóa đang trở nên khan hiếm hơn cả tiền: sự chú ý của những bộ não giỏi nhất hành tinh. Và khi những bộ não đó rời khỏi một tổ chức lớn, chúng sẽ tìm đến nơi có khả năng chấp nhận rủi ro cao nhất. Điều đó giải thích tại sao OpenAI và Anthropic đang hút nhân tài từ Google. Nhưng cũng giải thích tại sao các giao thức AI phi tập trung, nơi các nhà nghiên cứu có thể tham gia mà không cần phải xin phép một ủy ban nội bộ, đang trở thành một lựa chọn hấp dẫn. Tôi không nói rằng Bittensor sẽ trở thành DeepMind mới. Tôi không chắc điều đó. Nhưng tôi chắc chắn một điều: Google đang đánh mất quyền kiểm soát câu chuyện về AI. Và trong một thị trường giảm, khi niềm tin vào những "ngân hàng trung ương" của công nghệ suy yếu, thứ được tìm kiếm không phải là sự bảo đảm, mà là sự đồng thuận. Sự đồng thuận không thể được xây dựng bởi một trung tâm quyền lực duy nhất. Nó phải đến từ một mạng lưới. Câu chuyện của Google lúc này khiến tôi nhớ đến một phép ẩn dụ từng xuất hiện trong một báo cáo tôi viết hồi năm 2022 về bear market. Tôi viết rằng: "Chúng ta đang ở phút thứ bao nhiêu của chu kỳ cảm xúc?" Khi một thứ gì đó vĩ đại bắt đầu sụp đổ, nó không sụp đổ ngay lập tức. Nó co lại từ phần rìa, từ những người giỏi nhất — những người nhận ra rằng họ đang ở trong một căn phòng không có cửa sổ. Và rồi một ngày, bạn mở mắt ra và căn phòng đã trống trơn. Liệu Google có thể xây một căn phòng mới? Có thể. Nhưng với những khoản nợ về hành chính, về chiến lược thận trọng, về việc phải định kỳ giải trình trước hội đồng quản trị về từng quyết định liều lĩnh, tôi nghi ngờ rằng họ có thể chạy nhanh như những công ty startup không phải lo lắng về giá cổ phiếu. Bản chất của sự lãnh đạo công nghệ là sẵn sàng đốt nhiên liệu mà không hứa hẹn sẽ đến một cảng cụ thể. Google từng làm điều đó. Nhưng giờ, họ dường như ưu tiên việc không làm mất lòng cổ đông hơn là làm nên lịch sử. Nếu bạn là người nắm giữ tài sản trong không gian AI + Crypto, đây là lúc để kiểm tra lại câu chuyện mà bạn đang nắm giữ. Trong một thị trường giảm, sống sót quan trọng hơn lợi nhuận. Hãy đặt câu hỏi: dự án bạn đầu tư có đang giữ được những nhân tài chủ chốt? Nó có đang kiểm soát được nguồn tài nguyên tính toán của chính mình? Hay nó cũng đang bán chip cho đối thủ giống như Google? Những câu hỏi kiểu này, tôi đã hỏi ít nhất ba lần trước khi viết bài này. Và tôi khuyến khích bạn tự hỏi chúng. Còn với Google, có lẽ họ vẫn sẽ xuất hiện trong danh sách các nhà tài trợ cho những hội nghị AI lớn. Họ sẽ vẫn có những bài báo nghiên cứu đáng chú ý. Nhưng ánh hào quang của "phòng thí nghiệm tiên phong" — thứ mà họ từng độc chiếm trong suốt một thập kỷ — đang tắt dần. Như thể ngọn hải đăng của họ không còn đủ sáng để dẫn dắt những con tàu ra khơi. Và trong đêm tối đó, nhiều con tàu nhỏ hơn — nhưng linh hoạt hơn — bắt đầu tìm thấy những vì sao mới. Kết thúc bài viết này, tôi không có một kết luận dứt khoát. Thay vào đó, tôi muốn để lại một câu hỏi tu từ: Nếu những bộ não giỏi nhất không còn muốn ở lại trong một tổ chức vĩ đại, thì liệu tổ chức đó có còn xứng đáng với danh xưng vĩ đại? Và nếu câu trả lời là không, thì ai sẽ là người kể câu chuyện tiếp theo — một cỗ máy tập trung, hay một mạng lưới phi tập trung nơi không ai sở hữu toàn bộ câu chuyện? Tôi nghiêng về phía sau. Nhưng để có câu trả lời chắc chắn, tôi sẽ phải kiểm tra thêm nhiều bằng chứng nữa. Và bạn cũng nên vậy.