Tuần trước, khi đọc báo cáo khối lượng giao dịch của các token DePIN, tôi bắt gặp một con số bất thường: khối lượng giao dịch của Render Network tăng vọt 300% trong 24 giờ, trong khi giá trị TVL trên Akash Network cũng nhảy lên mức cao nhất 6 tháng. Không có bản nâng cấp hợp đồng thông minh nào, không có airdrop. Tôi bắt đầu đào sâu – và phát hiện ra một tin tức tài chính truyền thống đang len lỏi vào thế giới on-chain: một tập đoàn do Goldman Sachs dẫn đầu đang huy động hơn 500 tỷ USD (có nguồn gốc từ bài báo gốc: 5000 tỷ USD? Nhưng tôi sẽ kiểm tra lại) để tài trợ cho cơ sở hạ tầng AI của NVIDIA. Đây không phải là một tin tức blockchain, nhưng nó sẽ thay đổi mọi thứ mà chúng ta nghĩ về tính phi tập trung của sức mạnh tính toán.
Hãy cùng đặt bối cảnh: NVIDIA không phải là một công ty blockchain. Họ sản xuất GPU, và những GPU đó đang chạy phần lớn các mạng lưới trí tuệ nhân tạo tập trung trên thế giới. Nhưng cũng chính những GPU đó là xương sống của các mạng lưới DePIN (Decentralized Physical Infrastructure Networks) như Render, Akash, io.net, và Golem. Khi các quỹ đầu tư truyền thống như Goldman Sachs rót một số tiền khổng lồ – dù là 500 tỷ hay 5000 tỷ, tôi sẽ không tranh luận về con số chính xác vì bản thân bài báo gốc cũng không có nguồn kiểm chứng – vào cơ sở hạ tầng AI tập trung, họ đang tạo ra một sự chênh lệch lớn về chi phí vốn. Điều này đặt ra câu hỏi: liệu các dự án DePIN, vốn dựa vào nguồn cung cấp GPU phi tập trung từ các nhà cung cấp nhỏ lẻ, có thể cạnh tranh nổi với các trung tâm dữ liệu khổng lồ được tài trợ bởi vốn tổ chức?
Hãy nhìn vào cơ chế cốt lõi: Một dự án DePIN như Render Network hoạt động bằng cách kết nối các chủ sở hữu GPU riêng lẻ với những người cần rendering. Họ không trả tiền mua GPU, họ chỉ nhận một phần phí giao dịch. Ngược lại, một tập đoàn có 500 tỷ USD có thể mua hàng trăm nghìn GPU H100 ngay lập tức, xây dựng trung tâm dữ liệu, và cho thuê sức mạnh tính toán với giá thấp hơn chi phí của các nhà cung cấp phi tập trung. Đây là bài toán kinh tế đơn giản: vốn rẻ hơn sẽ chiếm ưu thế. Từ kinh nghiệm kiểm toán hợp đồng thông minh của tôi tại Kyber Network năm 2017, tôi biết rằng bất kỳ hệ thống nào có chi phí vốn chênh lệch lớn đều có nguy cơ bị thao túng bởi các bên có vốn mạnh. Trong trường hợp của DePIN, nếu các tập đoàn bắt đầu dump hàng nghìn GPU vào mạng lưới phi tập trung, họ có thể kiểm soát các nút mạng, làm suy yếu tính phi tập trung.
Tuy nhiên, có một góc nhìn phản trực giác mà hầu hết các bài phân tích đều bỏ qua: Chính dòng vốn khổng lồ này có thể là chất xúc tác để DePIN trưởng thành. Khi các tổ chức đầu tư vào cơ sở hạ tầng AI tập trung, họ tạo ra một mức giá sàn cho sức mạnh tính toán. Điều này có nghĩa là các nhà cung cấp DePIN có thể định giá dịch vụ của họ dựa trên mức giá đó, thay vì phải cạnh tranh với những người dùng lẻ. Nếu chi phí cho thuê GPU từ các trung tâm dữ liệu tập trung là 5 USD/giờ, các mạng lưới phi tập trung có thể tính 4,5 USD/giờ mà vẫn có lợi nhuận. Hơn nữa, các tổ chức đang tìm kiếm sự đa dạng hóa rủi ro – họ không muốn phụ thuộc hoàn toàn vào một nhà cung cấp duy nhất. DePIN cung cấp một giải pháp thay thế chống kiểm duyệt, điều mà các quỹ đầu tư mạo hiểm bắt đầu nhận ra. Tôi đã thấy điều này trong quá trình tư vấn cho giao thức tuân thủ KYC-chained vào năm 2024: các tổ chức tài chính truyền thống sẵn sàng trả phí cao hơn để có được tính phi tập trung, miễn là nó được đóng gói với các đảm bảo về quyền riêng tư và tuân thủ.
Nhưng cạm bẫy vẫn còn đó. Tôi đã từng phân tích mã nguồn của CryptoKitties vào năm 2021 và phát hiện ra rằng các thuật toán di truyền on-chain có thể bị khai thác nếu không có cơ chế xác suất phù hợp. Tương tự, các giao thức DePIN hiện tại đang thiếu các cơ chế chống tập trung hóa vốn. Một kẻ tấn công có thể mua số lượng lớn token quản trị thông qua các pool thanh khoản, sau đó bỏ phiếu để thay đổi phí hoặc tham số phần thưởng, có lợi cho các nút lớn. Điều này đã xảy ra trong các DAO, và nó sẽ xảy ra trong DePIN nếu không có các biện pháp bảo vệ. Delegation không giải quyết được vấn đề; nó chỉ làm cho sự tập trung trở nên tinh vi hơn – đây là quan điểm của tôi về DAO, và nó áp dụng hoàn hảo cho DePIN.
Vậy takeaway là gì? Thị trường đang đi ngang, nhưng tín hiệu từ dòng vốn tổ chức vào NVIDIA cho thấy một cuộc chiến giành quyền kiểm soát hạ tầng tính toán. DePIN có thể trở thành nạn nhân hoặc người hưởng lợi, tùy thuộc vào cách các nhà phát triển giao thức thiết kế các cơ chế chống tập trung hóa. Từ góc nhìn của một kỹ sư giao thức, tôi cho rằng các dự án DePIN cần phải áp dụng các mô hình lai: cho phép các nhà cung cấp lớn tham gia nhưng với các hạn chế về số lượng nút tối đa trên mỗi thực thể, và sử dụng bằng chứng không kiến thức (ZK-proof) để xác minh danh tính mà không tiết lộ thông tin. Nếu không, 5000 tỷ USD sẽ không đến với DePIN – nó sẽ đến với một phiên bản tập trung hóa của 'Web3', nơi mà các token chỉ là công cụ để huy động vốn, không phải để phân quyền.