Hook
Ba tháng trước, một quỹ đầu cơ gọi tôi hỏi về DeFi. Họ muốn biết liệu Uniswap V4 có thực sự giải quyết được vấn đề thanh khoản phi tập trung hay không. Tôi trả lời bằng một câu chuyện về dầu mỏ Canada. Họ tưởng tôi đùa. Tôi không đùa.
Tháng trước, các nhà sản xuất dầu Canada đã làm một điều chưa từng có trong thập kỷ qua: họ đồng loạt từ bỏ tất cả các hợp đồng hedging. Khi giá dầu chạm đỉnh nhiều năm, họ tin rằng đỉnh chưa đến. Họ tự tin đến mức sẵn sàng chịu toàn bộ rủi ro giảm giá. Đây là một tín hiệu vĩ mô cực kỳ mạnh mẽ, nhưng nó ẩn chứa một bài học sâu sắc cho thế giới DeFi.
Context
Hedging trong dầu mỏ là việc các nhà sản xuất bán khống hợp đồng tương lai để khóa giá bán. Khi họ ngừng hedging, họ đang đặt cược rằng giá sẽ tiếp tục tăng. Trong lịch sử, hành vi này thường xuất hiện ở đỉnh chu kỳ, trước khi giá lao dốc. Năm 2014, các nhà sản xuất đá phiến Mỹ cũng từng tự tin như vậy. Kết quả: giá dầu từ 100 USD giảm xuống 30 USD.
Trong DeFi, hành vi tương tự xảy ra hàng ngày. Các giao thức bỏ qua việc phòng ngừa rủi ro thị trường, các LP cung cấp thanh khoản mà không quan tâm đến biến động, các nhà phát triển từ bỏ kiểm toán vì "quá tự tin vào code của mình". Tôi đã từng như vậy, với AquaPool, khi tôi bỏ qua audit vì quá hào hứng với ý tưởng mới. Kết quả: 200 ETH mất tích.
Core
Sự tự tin của các nhà sản xuất dầu Canada là một câu chuyện về "single-point-of-failure" trong tư duy. Họ đặt cược toàn bộ rủi ro vào một kịch bản duy nhất: giá dầu tiếp tục tăng. Điều này giống hệt như một giao thức DeFi chỉ tập trung vào một nguồn thanh khoản duy nhất, hoặc một LP chỉ stake vào một pool duy nhất.
Trong DeFi, việc từ bỏ hedging là một lựa chọn kiến trúc. Khi bạn xây dựng một giao thức, bạn có thể thiết kế nó để chịu được các cú sốc thị trường, hoặc bạn có thể tin rằng thị trường sẽ luôn thuận lợi. Uniswap V4 với Hooks cho phép các nhà phát triển tạo ra các chiến lược hedging tự động. Nhưng 90% developer sẽ không làm điều đó. Họ sẽ viết những hook đơn giản, tập trung vào việc tối ưu hóa phí, và quên mất rằng thị trường có thể đảo chiều.
Dữ liệu từ thị trường dầu mỏ cho thấy một mô hình lặp lại: khi mọi người đều tin rằng giá sẽ tiếp tục tăng, đó là lúc giá sắp giảm. Trong DeFi, chúng ta thấy điều này qua chỉ số “Funding Rate” trên các sàn phái sinh. Khi funding rate dương quá cao, đó là tín hiệu cho thấy thị trường đang quá lạc quan. Nhưng ít người để ý đến điều đó. Họ chỉ nhìn vào biểu đồ giá tăng.
Tôi đã từng là một trong số họ. Năm 2021, khi tôi ra mắt bộ sưu tập NFT “Merkle’s Dream”, tôi tin rằng giá trị văn hóa của nó sẽ bảo vệ nó khỏi sự sụp đổ của thị trường. Tôi đã sai. Giá NFT giảm 70% trong 3 tháng, không phải vì văn hóa kém, mà vì tôi đã từ bỏ hedging — tôi không xây dựng cộng đồng, không duy trì sự tham gia, không có kế hoạch dự phòng.
Contrarian
Tuy nhiên, có một góc nhìn khác. Việc từ bỏ hedging không phải lúc nào cũng là dấu hiệu của sự tự tin mù quáng. Trong trường hợp của Canada, nó có thể phản ánh một thực tế khác: chi phí hedging quá cao. Khi giá dầu ở đỉnh, các hợp đồng quyền chọn bán (put options) trở nên cực kỳ đắt đỏ. Các nhà sản xuất có thể đang đưa ra quyết định kinh tế hợp lý: không mua bảo hiểm khi phí bảo hiểm quá cao.
Trong DeFi, điều tương tự cũng xảy ra. Khi thị trường biến động mạnh, phí bảo hiểm trên các giao thức như Nexus Mutual hoặc Sherlock tăng vọt. Các giao thức nhỏ không thể chi trả cho việc kiểm toán hoặc bảo hiểm. Họ chấp nhận rủi ro vì không có lựa chọn nào khác. Đây là một vấn đề cấu trúc: DeFi cần một lớp hedging rẻ hơn, có thể truy cập được cho mọi giao thức, không chỉ cho các quỹ lớn.
Takeaway
Khi tôi nhìn vào các nhà sản xuất dầu Canada, tôi thấy một tấm gương phản chiếu chính mình cách đây vài năm. Tôi đã từ bỏ hedging vì tôi tin vào tầm nhìn của mình. Tôi đã sai. Thị trường không quan tâm đến tầm nhìn của bạn. Nó chỉ quan tâm đến sự sống còn.
Câu hỏi đặt ra cho DeFi không phải là “liệu chúng ta có nên hedging hay không”, mà là “làm thế nào để hedging trở nên dễ dàng và rẻ hơn”. Nếu không, chúng ta sẽ tiếp tục chứng kiến những vụ sụp đổ, không phải vì công nghệ kém, mà vì sự tự tin quá mức của con người. Và đó là bài học mà ngành dầu mỏ đã dạy cho chúng ta từ rất lâu rồi.