Hook
Ngày 14 tháng 8, một cuộc phỏng vấn trên Axios đã làm rung chuyển giới chính trị Israel: Donald Trump, người đàn ông từng là đồng minh thân cận nhất của Benjamin Netanyahu, từ chối công khai ủng hộ ông trong cuộc bầu cử sắp tới. “Tôi chỉ muốn biết số liệu thăm dò,” Trump nói, khi các phóng viên đặt câu hỏi về sự ủng hộ. Trong khi đó, một cố vấn của Netanyahu vội vã chen ngang: “Ông ấy đang dẫn trước.” Nhưng những con số thực tế lại kể một câu chuyện khác: liên minh cầm quyền chỉ đạt 49-53 ghế, dưới ngưỡng 61 cần thiết để thành lập chính phủ. Đối thủ của Netanyahu, cựu Tổng tham mưu trưởng IDF Benny Gantz, đang dẫn đầu với 67-70 ghế.
Đây không chỉ là một câu chuyện bầu cử. Đây là một tín hiệu về sự mong manh của lòng tin trong các liên minh địa chính trị—một vấn đề mà blockchain, với tư cách là một công nghệ phi tập trung, hứa hẹn giải quyết. Nhưng liệu blockchain có thực sự có thể thay thế sự ủng hộ chính trị bằng các hợp đồng thông minh? Hay đây chỉ là một câu chuyện lý tưởng khác, giống như NFT từng hứa hẹn cách mạng hóa bản quyền?
Context
Trong hơn 75 năm, Israel đã dựa vào sự ủng hộ của Mỹ như một trụ cột an ninh. Từ viện trợ quân sự hàng năm 3,8 tỷ USD đến chia sẻ tình báo và công nghệ vũ khí, mối quan hệ đặc biệt này đã cho phép Israel duy trì lợi thế quân sự khu vực. Nhưng cuộc bầu cử tháng 10 năm 2024 đang thử nghiệm giới hạn của sự phụ thuộc đó. Netanyahu, người đã điều hành đất nước trong thời chiến, đối mặt với một thách thức chưa từng có: một đối thủ đến từ chính giới an ninh—cựu Tổng tham mưu trưởng IDF—người có thể khai thác uy tín quân sự để giành chiến thắng.
Sự im lặng của Trump không phải là sự lơ đãng. Đó là một chiến thuật giữ quyền lực: ông ta muốn Netanyahu phải trả giá bằng những nhượng bộ chính sách—về Iran, Gaza, hoặc các vấn đề khác—trước khi trao “cái gật đầu” công khai. Điều này tạo ra một tình huống mà sự ủng hộ của Mỹ trở thành một tài sản có thể thương lượng, thay vì một cam kết tự động. Đối với Israel, một quốc gia có nền kinh tế và quốc phòng phụ thuộc nhiều vào chuỗi cung ứng vũ khí Mỹ, sự không chắc chắn này có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng: từ việc trì hoãn giao hàng đạn dược đến việc mất lòng tin trong các cuộc đàm phán chiến lược.
Core
Blockchain đã từng được ca ngợi là công nghệ có thể “phi tập trung hóa lòng tin.” Nhưng trong bối cảnh quân sự và địa chính trị, nó có thể giải quyết vấn đề gì? Hãy nhìn vào ba lĩnh vực cụ thể:
1. Chuỗi cung ứng quốc phòng minh bạch Israel nhập khẩu phần lớn vũ khí và linh kiện từ Mỹ, từ tên lửa đánh chặn cho hệ thống Iron Dome đến các bộ phận máy bay chiến đấu F-35. Mỗi khi Mỹ trì hoãn viện trợ hoặc đe dọa cắt giảm, các nhà sản xuất Israel phải đối mặt với sự gián đoạn. Một hệ thống blockchain—ví dụ, một sổ cái chung được chia sẻ giữa Lầu Năm Góc, Bộ Quốc phòng Israel và các nhà thầu—có thể ghi lại mọi giao dịch, từ đơn đặt hàng đến vận chuyển, một cách bất biến. Điều này không chỉ giảm gian lận mà còn tạo ra một nguồn sự thật duy nhất: nếu Trump nói “chúng tôi chưa gửi đạn”, nhưng trên chuỗi có ghi “đã chuyển giao tại cảng Ashdod”, thì áp lực chính trị sẽ giảm đi. Tuy nhiên, thực tế cho thấy các chính phủ không muốn từ bỏ quyền kiểm soát thông tin. Như tôi đã thấy trong DeFi, sự minh bạch thường xung đột với lợi ích riêng tư.
2. Hợp đồng thông minh tự động hóa viện trợ Thay vì chờ đợi một cuộc điện thoại từ Trump, Israel có thể thiết lập một hợp đồng thông minh trên Ethereum (hoặc một blockchain riêng) để tự động giải phóng viện trợ dựa trên các điều kiện được lập trình sẵn—ví dụ, nếu một cuộc tấn công tên lửa vượt quá ngưỡng nhất định, hoặc nếu một thỏa thuận ngừng bắn bị vi phạm. Điều này loại bỏ sự chậm trễ chính trị và tạo ra một cơ chế “không thể can thiệp.” Nhưng lý tưởng tốt, gas fee còn đắt hơn: các hợp đồng thông minh phức tạp trên Ethereum có thể tốn hàng trăm nghìn đô la cho mỗi lần thực thi, và chưa kể đến rủi ro lỗi code. Trong một tình huống khẩn cấp, một hợp đồng bị lỗi có thể dẫn đến hậu quả thảm khốc.
3. Liên minh quân sự phi tập trung (DAO quốc phòng) Hãy tưởng tượng một liên minh quân sự hoạt động như một DAO: các quốc gia thành viên đóng góp tài sản (quân đội, vũ khí, ngân sách) và bỏ phiếu về các hành động quân sự. Mỗi quyết định được ghi lại trên blockchain, không thể thay đổi. Điều này có thể ngăn chặn một quốc gia đơn lẻ (như Mỹ) rút lui khỏi các cam kết. Nhưng thực tế, các quốc gia có chủ quyền không muốn từ bỏ quyền phủ quyết. Trong kinh nghiệm của tôi với các dự án DAO, ngay cả những cộng đồng nhỏ nhất cũng gặp khó khăn trong việc đạt được đồng thuận; với các cường quốc quân sự, rào cản là vô cùng lớn.
Contrarian
Tuy nhiên, có một góc nhìn phản trực giác: blockchain có thể làm trầm trọng thêm các vấn đề mà nó hứa hẹn giải quyết. Trong trường hợp của Israel, sự phụ thuộc vào Mỹ không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà là vấn đề quyền lực. Trump im lặng vì ông ta muốn Netanyahu phải cầu xin—điều này củng cố quyền lực của Mỹ. Nếu blockchain tự động hóa viện trợ, Mỹ sẽ mất đi một công cụ đòn bẩy. Vì vậy, Mỹ sẽ không bao giờ đồng ý triển khai nó. Hơn nữa, blockchain công khai có thể tiết lộ thông tin nhạy cảm về vị trí quân sự, khả năng phòng thủ và điểm yếu. Các quốc gia như Israel, vốn phải đối mặt với các mối đe dọa từ Iran và các nhóm ủy nhiệm, sẽ không mạo hiểm với rủi ro rò rỉ dữ liệu.
Takeaway
Câu chuyện về cuộc bầu cử Israel và sự im lặng của Trump cho thấy một bài học cơ bản: lòng tin trong các liên minh địa chính trị không thể được mã hóa hoàn toàn. Blockchain giống như một lý tưởng—nó có thể tạo ra sự minh bạch và tự động hóa, nhưng nó không thể thay thế sự thương lượng, quyền lực và cảm xúc con người. Trong khi đó, tôi nhìn vào sự trỗi dậy của các dự án AI+Crypto như Bittensor và tự hỏi: liệu một mạng lưới phi tập trung có thể thay thế các liên minh quân sự không? Có thể, nhưng không phải trong tương lai gần. Như một câu nói tôi thường dùng: “Một block mới, một định kiến cũ.”