Dencun đã giảm phí cross-chain, nhưng tại sao tôi vẫn thấy cô đơn trên cầu?
Đỗ Ngọc
Đèn đã bật. Ai muốn thấy thì thấy.
Hồi tháng 3, Ethereum tung bản nâng cấp Dencun. Blob transaction ra đời, phí rollup rẻ như cho. Tôi nhìn vào số liệu: phí giao dịch trên Arbitrum giảm 90%, Optimism cũng không kém. Cộng đồng reo hò, bảo đây là kỷ nguyên mới cho khả năng mở rộng. Nhưng tôi, một kẻ đã sống qua ICO 2017 và Mùa hè DeFi 2020, chỉ biết cười khẩy.
Bối cảnh: Dencun giới thiệu dữ liệu blob tạm thời, cho phép rollup đăng dữ liệu rẻ hơn nhiều so với calldata. Điều này giúp giảm chi phí trên từng rollup riêng lẻ. Nhưng cross-chain? Chuyện khác. Khi bạn muốn chuyển tài sản từ Arbitrum sang Optimism, bạn vẫn phải qua cầu chuẩn, chờ đợi, trả phí gấp đôi, chịu độ trễ. UX vẫn tệ hơn nhiều lần so với việc rút tiền từ Binance.
Phân tích kỹ thuật: Dencun giảm chi phí lưu trữ dữ liệu, nhưng chi phí chứng minh (proof) và chi phí thanh khoản cầu nối vẫn còn. Mỗi lần cross-chain, bạn phải trả phí trên hai mạng, cộng thêm phí cầu nối. Tổng chi phí có thể thấp hơn trước, nhưng vẫn cao hơn gấp 3-5 lần so với trên cùng một rollup. Hơn nữa, dữ liệu blob dự kiến sẽ bão hòa trong vòng hai năm. Khi đó, phí gas của mọi rollup sẽ tăng gấp đôi. Cứ như chúng ta đang xây nhà trên cát.
Tôi nhớ lại năm 2021, khi NFT sụp đổ, tôi mất 1.5 ETH vào Art Blocks. Lúc đó tôi viết: "NFT là mảnh ghép bản ngã hay tài sản?" Bản ngã là gas fee đắt nhất. Bây giờ, chúng ta lại tự thuyết phục mình rằng Dencun là giải pháp cho cross-chain. Nhưng sự thật: nó chỉ giảm đau tạm thời, chứ không giải quyết tận gốc vấn đề UX.
Ánh sáng từ trải nghiệm: Năm 2022, trong bear market, tôi dành 6 tháng với nhóm 3 người nghiên cứu optimistic rollups. Chúng tôi nhận ra rằng, cross-chain không chỉ là vấn đề phí, mà còn là vấn đề niềm tin. Bạn phải tin vào cầu nối, tin vào oracle, tin vào người vận hành. Phi tập trung? Có, nhưng chỉ trong lý thuyết.
Contrarian góc nhìn: Nhiều người cho rằng Dencun sẽ kích hoạt làn sóng ứng dụng cross-chain. Tôi nghi ngờ. Khi UX vẫn còn rắc rối, người dùng phổ thông sẽ chọn CEX. Tôi từng thấy trong DeFi Summer 2020: mọi người chạy theo pool thanh khoản nóng, nhưng rồi vỡ mộng khi impermanent loss ập đến. Bây giờ cũng vậy, họ sẽ chạy theo Dencun, nhưng rồi nhận ra cross-chain vẫn là nỗi đau.
Takeaway: Đèn đã bật. Chúng ta thấy rõ rằng Dencun tốt, nhưng chưa đủ. Liệu có bao giờ chúng ta có được cross-chain UX mượt mà như Internet? Hay chúng ta đang đánh đổi decentralization vì sự tiện lợi? Tôi không có câu trả lời. Nhưng tôi biết, bản ngã của cộng đồng đang đốt gas fee nhiều hơn bất kỳ blob nào.