Hook
29/06/2024. Một sinh viên Hàn Quốc, giấu tên là Lee, dùng toàn bộ tiền tiết kiệm 30 triệu won (khoảng 560 triệu VND) để mua cổ phiếu với đòn bẩy 5x. Trong 6 tháng, danh mục của Lee tăng 15 lần – đủ để đặt cọc một căn hộ ở Seoul. Nhưng chỉ trong 3 tuần sau đó, thị trường đảo chiều, lệnh call margin được kích hoạt, và Lee mất sạch. Không còn đồng nào.
Đây không phải chuyện hiếm. Tại Hàn Quốc, dư nợ margin – các khoản vay ký quỹ để chơi chứng khoán – chạm mức kỷ lục 38,63 nghìn tỷ won (khoảng 720 tỷ VND) vào cuối tháng 6. Một con số báo động ngay cả với những người giàu kinh nghiệm nhất.
Context
Tôi đã theo dõi thị trường crypto và chứng khoán Hàn Quốc từ năm 2017 – thời điểm ICO bùng nổ. Khi đó, sinh viên đổ xô vào các token rác, vay nợ để đầu tư, và kết cục cũng giống hệt. Nhưng lần này có điểm khác: áp lực nhà ở. Một căn hộ trung bình ở Seoul có giá gấp 14 năm thu nhập của một thanh niên trẻ. Kênh tích lũy truyền thống – đi làm, tiết kiệm, mua nhà – đã sụp đổ. Giới trẻ Hàn Quốc buộc phải tìm đường tắt: đòn bẩy tài chính.
"Tôi không thể mua nhà nếu chỉ làm công ăn lương. Cách duy nhất là đánh cược lớn," Lee nói trong một bài phỏng vấn. Cảm xúc đó phổ biến đến mức dư nợ margin tăng vọt, và KOSPI – chỉ số chứng khoán Hàn Quốc – đã tăng gấp đôi chỉ trong 6 tháng. Nhưng sự điên cuồng không kéo dài.
Core
Dữ liệu từ các sàn giao dịch Hàn Quốc cho thấy: dư nợ margin đạt đỉnh 38,63 nghìn tỷ won ngày 24/06, sau đó giảm còn 34,37 nghìn tỷ won vào giữa tháng 7 – dấu hiệu của việc thanh lý hàng loạt. Trong cùng khoảng thời gian, KOSPI giảm hơn 10% so với đỉnh. Đòn bẩy 5x (tương đương 500% ký quỹ) là mức phổ biến, và khi thị trường giảm 10%, tài khoản của những người dùng mức này sẽ bị xóa sổ hoàn toàn.
Câu chuyện của Lee không đơn lẻ. Theo báo cáo của Exness, nhà môi giới ngoại hối và CFD, các nhà đầu tư Hàn Quốc dưới 30 tuổi chiếm tỷ trọng ngày càng cao trong các giao dịch ký quỹ. Họ coi đây là "công cụ tài chính duy nhất" để bắt kịp giá tài sản.
Phản ứng của cơ quan quản lý đến nhanh. Ngày 01/07, Financial Services Commission (FSC) Hàn Quốc thông báo tạm ngưng phê duyệt các quỹ ETF đòn bẩy mới liên quan đến cổ phiếu riêng lẻ. "Đây là một hành động điều chỉnh chính sách cần thiết," một chiến lược gia tại Exness nhận xét. Nhưng câu hỏi là: đã quá muộn?
Contrarian
Đa số báo chí và nhà phân tích sẽ chỉ trích đòn bẩy như một thứ "xấu xa" cần cấm. Tôi không đồng ý. Đòn bẩy là công cụ trung tính. Vấn đề nằm ở môi trường kinh tế đẩy con người vào lối thoát duy nhất: đầu cơ. Hàn Quốc là một trong những nước có tỷ lệ sở hữu nhà thấp nhất trong OECD ở nhóm tuổi 20-30. Tiền lương thực tế gần như không tăng trong 5 năm qua. Trong bối cảnh đó, việc đổ lỗi cho cá nhân vì dùng đòn bẩy là thiển cận.
Hơn nữa, việc FSC chỉ tập trung vào ETF đòn bẩy là "đánh trống bỏ dùi". Dòng vốn margin vẫn chảy tự do qua các ngân hàng và sàn chứng khoán. Nếu thị trường tiếp tục giảm, làn sóng call margin sẽ cuốn phăng cả những người dùng đòn bẩy thấp hơn. Bài học từ Terra/Luna 2022 cho thấy: khi đòn bẩy dây chuyền được kích hoạt, không có lối thoát an toàn.
Một góc nhìn khác: Lee đã từng có 15x lợi nhuận – nếu anh ta chốt lời đúng lúc, câu chuyện đã khác. Nhưng tâm lý "được voi đòi tiên" luôn mạnh hơn logic. Đây là điều mà bất kỳ ai trong crypto đều hiểu rõ: không có tin xấu, chỉ có tin chậm. Tin tức về đỉnh margin vào cuối tháng 6 đã có, nhưng không ai hành động kịp.
Takeaway
Tôi từng chứng kiến mô hình tương tự trong mùa hè DeFi 2020, khi các giao thức cho vay với LTV cao (loan-to-value) như Compound, Aave trở thành "máy in tiền" cho những ai dùng đòn bẩy. Và khi thị trường đảo chiều, hàng ngàn tài khoản bị thanh lý chỉ trong vài giờ. Kẽ hở chính là thiếu biện pháp quản lý rủi ro chủ động.
Tín hiệu tiếp theo cần theo dõi: dư nợ margin của Hàn Quốc liệu có giảm thêm dưới ngưỡng 30 nghìn tỷ won không? Nếu có, quá trình "khử đòn bẩy" gần kết thúc, thị trường có thể tìm đáy. Nếu không, chúng ta chuẩn bị tinh thần cho một đợt sụp đổ nữa. Và lần này, nó không chỉ ảnh hưởng đến giới trẻ Hàn Quốc – nó sẽ lan tỏa sang thị trường toàn cầu, giống như cách mà Terra đã làm.
Bài học cuối cùng: đòn bẩy không sai. Chỉ có sự ngu ngốc khi nghĩ rằng xu hướng sẽ kéo dài mãi mãi.